15/11/2006 - İdrar kaçırma
Kontrolun kazanılması gereken yaştan sonra idrarın tutulamaması haline denir.Enürezis çocukluk döneminde en sık saptanan idrar yapma fonksiyon bozukluğudur. İdrar kaçırmanın enürezis olarak kabul edilmesi için takvim yaşının en az 5 olması ya da eşdeğer bir gelişim göstermesi gerekmektedir.
q Gece idrar tutulamaması (Enürezis noktürna) (Sleep wetting)
q Gündüz idrar tutulamaması (Enürezis diürna) ( Awake wetting )
q 1 yıldan daha uzun süre kaldıktan sonra tekrar başlaması (Sekonder enürezis ) (Olguların % 20-25 ‘i)
Noktürnal enürezis
5 yaşın altında ayda 2 den fazla olan gece idrar kaçırması haline denir. Kız çocuklar mesane kontrolunu tam olarak 5 yaşında, erkek çocuklar ise 6 yaşında sağlayabilmektedirler
6 ay sonra voiding refleksinin bilinçsiz olarak inhibisyonu ile idrar yapma sıklığı azalır ancak mesane kapasitesi artar. 1-2 yaş arasında mesane dolgunluğu bilinçli olarak hissedilir ve istekli kontrol başlar. Mesanenin herhangi bir miktarda idrarla dolu olduğunda, isteyerek idrar tutma veya yapma 2-3.yıllarda kontrol edilebilir. Erişkin tipi idrar kontrolu 4.yaşta kazanılır.
Mesane ile barsak kontrolu arasında şu şekilde bir ilişki vardır.
Önce gece barsak kontrolu ® Gündüz barsak kontrolu ® Gündüz mesane kontrolu ® Gece mesane kontrolu kazanılır.
Özet olarak, çocuklarda mesane kontrolu 3 aşamada olmaktadır. İlk evre 0-2 yaş arasında izlenir ve idrar yapma refleks tabiattadır. Mesane dolumu refleks olarak boşalım tamamlanıncaya kadar detrusor kasın kasılmasına neden olur. 2-3 yaşlarında çocuk idrar yapma isteğinin farkına varmaya başlar, fakat idrar yapma hala kontrolsuzdur. 3-4 yaşlarında çocukların çoğu idrar yapmayı kontrol altına alabilmektedir.
4 yaşındaki çocukların %30 da, 6 yaşındakilerin % 10 nunda, 12 yaşındakilerin % 3 de, 18 yaşındakilerin % 1 de noktürnal enürezis saptanır. Bu oranlar, toplumun gelişmiş veya az gelişmiş olması ile ilgili değildir. Enürezis noktürna’lı olguların % 10-15 inde aynı zamanda diürnal enüreziste mevcuttur. Noktürnal enürezis erkek çocuklarda ve sosyo-ekonomik düzeyi düşük ailelerin çocuklarında daha sık olarak saptanır.
Etkenler:
Enürezis bir hastalık durumundan ziyade bir semptom olarak algılanmalıdır. Primer enürezis bir hastalık değil, normal mesane kontrolünün bir varyasyonu olarak kabul edilmelidir. Kendiliğinden düzelme şansı yüksek olup, emosyonel ve psikolojik problemler neden olarak kabul edilmemektedir. Etyolojide yer alan faktörler Tablo-1 de görülmektedir.
a-Nörofizyolojik matürasyonel gecikme
b-Anormal uyku durumları
c-Çevre stressleri
d-Psikolojik faktörler
e-ADH ın anormal sirkadyen ritmi
f-Genetik predispozisyon
e-Organik üriner sistem hastalıkları (%1 vakada)
1-Üriner sistem enfeksiyonları
2-Genito-üriner sistem anormalikleri
. Mesane boynu darlığı
. Ektopik üreter
. Posterior üretral valv
f-Diğer sebepler
1-Poliüri (Diabet, orak hüc.anemi, diüretik kullanımı)
2-Renal yetmezlik
3-Renal tubuler hastalık
4-Nörolojik bozukluklar (Meningomiyelosel, nörojenik mesane, spina bifida)
5-İrritan gıdalar
6-Parazit
7-Adenoid vejetasyon
Matürasyon gecikmesinde genetik faktörlerde etkilidir. Enürezis noktürnası olanların yakınlarında enürezis görülme sıklığı daha fazladır. Her iki ebeveyni enüretik olanlarda enürezis görülme sıklığı %77, anne veya babanın biri enüretik ise bu oran %46 dır. Aile öyküsü olmayanlarda ise %15 oranında görülmektedir. Baba ve erkek kardeşte varsa %30, anne ve kız kardeşte varsa %20 oranında enürezis görülme şansı vardır.
Enüretiklerde altta yatan belirli bir psiko-patoloji yoktur. Strese bağlı enürezis genellikle aralıklı ve geçicidir. Eğer kalıcı olarak devam ederse, yetersiz veya uygunsuz tuvalet eğitimi söz konusudur.
Eskiden beri idrar kaçıran çocukların derin uykuları olduğu bilinir. Ailelerin çoğu çocuklarının zor uyandıklarından yakınır. Ancak bazı olgularda böyle bir sorun yoktur. Enüretik olguların altlarını ıslatmaları uyku esnasında olduğu için uyku bozukluklarının enüreziste rolü olabileceği düşünülmüş ve yatak ıslatmanın bir uyanma bozukluğu olduğu ileri sürülmüştür
TANI
Enüretik olgular ayrıntılı öykü, fizik muayene ve laboratuar araştırmaları ile değerlendirmeye alınmalıdır.
* Enürezis sıklığı,tipi
* Günlük idrar sayısı
* Ayrıntlı idrar yapma paterni (urgency,dizüri,damlama tarzında idrar yapma gibi)
* Tuvalet alışkanlığı
* Önceki idrar enfeksiyonu episodları
* Enüretik ebeveyn ya da kardeş varlığı
* Psikolojik ve aile hikayesi
* Enkoprezis ve konstipasyon varlığı sorgulanmalıdır.
TEDAVİ
Enüreziste genellikle spontan düzelme olur. Bu remisyon yaş ile doğru orantılı olarak artar. 5-9 yaş arasında spontan düzelme oranı her yıl % 14, 10-19 yaşlar arasında ise % 16 dır. Olguların % 50 si 4 yıl içinde kuru hale gelir. Bir başka deyişle, bir çok çocukta enürezis ne organik ne de psikiyatrik bir bozukluktur.
Çocuk aileye problem oluyorsa tedavi düşünülmelidir. Buna göre 5-6 yaşından önce tedavi nadiren gereklidir.Tedavinin zamanlaması ve tipi hastaya göre değişir. Bu çocuklarda tek tip tedavi faydalı olmayabilir. Komplike vakaların tedavisi sebebe yönelik olmalıdır. Komplike olmayan vakalarda tedavi yaklaşımları şu şekildedir.
a-Motivasyon (Tedavi oranı %25)
b-Mesane egzersisleri (Tedavi oranı %35)
c-Alarm cihazı kullanımı (Tedavi oranı %70)
d-İlaç tedavisi (Tedavi oranı %25)
Tedaviye başlamadan önce aile ve çocuğa enürezis hakkında tüm bilgiler verilmeli, tedavinin uzun süreli olacağı ve sabırlı olunması gerektiği ve onların istekli katılımı olmadan bu tedavide başarılı olunamıyacağı çok iyi bir şekilde anlatılmalıdır.Tedavinin her aşamasın da aile ve özellikle çocuğun aktif olarak katılımı şarttır.
Mesane egzersizleri çok yararlı olur. Normal mesane kapasitesi 10ml/kg veya her yaş için 1-1.5 ons'tur. Önce idrar miktarı (bir kezde) bir kap ile ölçülür. Mesane kapasitesi ufak olanlara gün içinde bol su içirilerek idrar yapma aralıkları yavaş yavaş mümkün olduğu kadar uzatılmaya çalışılır. Mesane kapasitesi normal olanlarda ise idrar yaparken idrar tutma egzersizleri yaptırılır. Bu egzersis mesane spazmlarını durdurmaya yöneliktir. Her iki teknik aileye çok iyi bir şekilde anlatılmalıdır.
Alarm cihazı mesane egzersizleri ile cevap alınamayan vakalarda kullanılmalıdır. Alarm cihazı 8 yaşından önce kullanılmamalıdır.
İlaç tedavisi diğer tedaviler ile cevap alınamayan ve 8 yaşından büyük çocuklarda kullanılmalıdır. İlaç olarak trisiklik antidepressanlar (İmipramin), antispazmodikler (Oxybutynin) ve antidiüretikler (Desmopressin ) kullanılmaktadır..
Değişik yaş gruplarında bu tedavi yaklaşımlarından tercih edilmesi gerekeni şu şekildedir:
3-6 yaş arası Motivasyon
6-8 yaş arası Mesane egzersizleri
8 yaş üstü Alarm ve ilaç kullanımı
Mesane kapasitesi normal olan çocuklarda tedaviye kolay cevap alınırken mesane kapasitesi ufak olan ve aile hikayesi pozitif olan çocuklarda daha zor cevap alınmaktadır. İkinci grup çocuklarda 8 yaş öncesi %90 oranında cevap alınmaz.
Enürezis noktürnalı vakalarda ailelere verilecek faydalı öneriler
3-6 yaş arası çocuklarda
1-Yatmadan 2 saat önce sıvı alınması önlenmeli
2-Sabahtan öğleye kadar mesane kapasitesi arttırma çalışmaları yapmak amacıyla sıvı alımı arttırılmalıdır.
3-Yatmadan önce mesane mutlaka boşaltılmalıdır.
4- 4 yaşından sonra bez bağlanmamalıdır.
5-Bezli çocuklarda gece kalın bez bağlanmalaıdır.
6-İdrar kokusuna karşı yataklar plastik örtülerle örtülmeliidr.
7-Eşyalar ve çocuk sıkça yıkanmalıdır.
8-İdrar kaçırmadığında çocuk ödüllendirilmelidir.
9-İdrarını gündüz sık sık yapması öğütlenmeliidr.
6 yaşından büyük çocuklarda (Yukarıdakilere ilaveten)
1-Çocuğun mesane kapasitesi saptanmalıdır.(Her yaş için 30 cc dir. 6 yaşında 150-200 cc dir. 120 cc den az değerler küçüktür.)
2-Mesanesi ufak olanlarda gündüz saatlerinde idrarını tutabildiği sürece tutması söylenmeli,böylece mesane kapasitesi arttırma egzersizleri yapılmalıdır.10 saniyelik tutma idrar yapma hissini 30 dakika geciktirir.
3-Her idrar yaptığında miktar artarsa ödüllendirme yapılmalıdır.
4-Mesane kapasitesi normal olan çocuklarda idrara yaparken idrar tutma egzersizleri yapılmalıdır.(10 a kadar sayılarak)
5-Gece mutlaka uyandırılarak idrar yapmaya kaldırılmalıdır.
8 yaşından büyük çocuklarda (Yukarıdakilere ilaveten)
1-Çocuğun mesane kapasitesi ufak ise ve gece kendi uyanamıyorsa alarmlı bir saat kullanması önerilmelidir.Yattıktan 3-4 saat sonrasına kurulmalı ve gece kalktığında ödüllendirilmelidir.
2-Ufak mesaneli ve gece kendi kendine uyanamayan çocuklarda seçilecek tek tedavi alarmlı yatakları kullanmaktır.
3-Önceki tedavilere cevap alınamayan vakalarda çocuk 9-10 yaşlarında ise ilaçla tedavi verilmelidir.
.
|